Orta ve Doğu Avrupa örneği

Fotoğraf: Mois Moshev

Bu soru, örneğin Belarus’un, ortalama bir Orta ve Doğu Avrupa şehrinden çok da farklı görünmeyen küçük bir kasabasını ziyaret ettiğinizde daha bir yüksek sesle yankılanıyor kafanızda. Hareketli çocuklarla dolu düzenli okullar, temiz ve düzenli sokaklar, düzgün işleyen bir toplu ulaşım, aksamayan bir sağlık sistemi, herkes için gelir getiren bir iş ve kalabalık süpermarketler; Belarus’ta hayat pek de fena görünmüyor. Ancak burada tek bir şey eksik, o da genellikle Avrupa’nın geriye kalan tek diktatörlüğü olarak adlandırılan şey: seçme özgürlüğü. İşte Orta ve Doğu Avrupa’nın ilham kaynağı ve örnek olacağı nokta da tam olarak bu.

Ancak söz konusu seçme, farklı marka deterjanlar, çocuk bezleri, MP3 çalarlar veya otomobiller arasında seçme yapmak değil. Tüketim sadece madalyonun bir yüzü ve bölge Batı modelini benimsediğinden beri de sahnede. Ancak tüketim, seçme paketinin sadece bir bölümü, paketin içinde nerede yaşayacağını veya çalışacağını, nasıl seyahat edeceğini ya da kime oy vereceğini seçmek de var. İşte bu, bölge ülkelerinin on yıllar süren geçiş dönemi boyunca benimsemeyi başardığı ve eski SSCB toplumlarının ya da gelişmekte olan dünyanın örnek alabileceği özgür seçimler paketi.

Birçok insan, bölge ülkelerinin kendi geçişlerini tamamlamak için önlerinde daha uzun bir yol olduğunu söyleyecektir ki bu, çevre ve sağlığın korunması söz konusu olduğunda geçerli bir eleştiridir de. Kimi yerel yetkililer, yapılanma ve altyapı uğruna Natura 2000 gibi doğanın korunmasını öngören projeleri dikkate almazken, kimisi de karbon salımları hedeflerini, kirliliği yaratan sektörlerin lehine gevşetmeye çalıştı veya yaratıcı bir yol bularak yeni nükleer santraller lehine enerji etkinliği planlamasından kaçındı.

Belki de böylesi bir basiretsizlik geçmişte kalacak. Çevresel bozulmanın sonucunda acil çözüm bekleyen sorunlar arasında biri son zamanlarda ön plana çıktı: iklim değişikliği. Dünyadaki bütün diğer toplumlar gibi, Orta ve Doğu Avrupalılar da bu konuda her geçen gün çok daha fazla mesaj alıyor; bu mesajlar yalnızca kitaplardan, gazetelerden ve TV ekranlarından değil, sinemadan, romanlardan, tiyatro oyunlarından ve güzel sanatlardan da geliyor. Al Gore, Leonardo DiCaprio, Madonna ve daha birçok ünlünün çağrısı, yerel yöneticilerin çevreyi ve sağlığı koruma konularını daha yüksek sesle dile getirmesini sağlarken bu, bölgedeki bireylerin ilgi ve farkındalığında büyük bir artış sağlıyor. İster Bulgaristan’daki nükleer santral projeleri, ister Macaristan’daki askerî radar ya da Polonya’daki otoban olsun, genellikle genç ve aktif yurttaşlar, daha iyi bir çevre için harekete geçmeyi isteyen ve talep eden dinamik güç birlikleri oluşturuyor.

Olumlu yönde bir değişim sağlamak için, Polonya’da bedava naylon poşet verilmesini yasaklama örneğindeki gibi her küçük adım büyük önem taşır. Gece kulüplerinde sigara içilmesini tamamen yasaklamasından sonra Letonya’nın başkenti Riga, şimdi de caddelerini trafik sıkışıklığından kurtarmak için ücretli yol uygulamasına hazırlanıyor;Vilnius ve Prag da aynı yolda.

Bölgenin bir diğer öncü ülkesi olan Slovenya, Avrupa Birliği’nin Bali’deki başarılı duruşunun ve Kyoto sonrası iklim değişikliği rejimi konusunda anlaşmaya varılmasının ardından AB’nin altı aylık dönem başkanlığını yürüttü. Bali ‘yol haritası’ Orta ve Doğu Avrupa ülkelerini de ziyaret edecek; iklim değişikliği toplantısı tarafları bu yılın sonlarına doğru Polonya’nın Poznan kentinde bir araya gelecek. Biraz iyimserlik ve tamamlanması gereken bir sürü çetin işle birlikte 2008 yılı, bölgenin çevresel sürdürülebilirlik alanında örnek olması için nihayet bir yön verebilecek.

Nisan-Haziran 2008

Salı, 01 Nisan 2008 00:00