Doğa-ekonomi uçurumuna köprü

Sınıraşan park, doğal hazineleri ve geleneksel uygulamaları koruyarak yeni iş sahaları oluşturmaya çalışıyor

Fotoğraflar: Mladen VOLARIC

Kırsal bölgede bir aile arazisi düşünün, ev bir ülkede, ahır ve samanlık ise bir başka ülkede. İşte bu manzaraya, Hırvatistan- Slovenya sınırındaki Zumberak Doğa Parkı’nda rastlayabilirsiniz. İleri görüşlü yerel yöneticiler, geleneksel bağcılık, meyvecılık, büyükbaş hayvancılık ve organik tarım gibi hepsi kırsal turizm için bir kaynak olabilecek uğraşları teşvik ederek bölgeyi sürdürülebilir biçimde kalkındırmayı umuyor.

Zumberak-Samobor Dağları Doğa Parkı, Güney Doğu Avrupa’nın bu doğa harikası köşesinin doğal ve kültürel mirasını korumak ve tanıtmak amacıyla 1999’da kuruldu. Zumberak, Hırvatistan’ın Zagrebacka ve Karlovacka bölgeleri arasında kalır. Park 333 km2’lik bir alanı kapsar ve Sava, Kupa ve Krka nehirleri tarafından çevrelenmiştir. Saha, payzajı kısmen karstik olsa da, Hırvatistan’da benzer yapıdaki diğer alanları korumaya yönelik, bir Küresel Çevre Fonu girişimi olan Karst Ekosistemlerini Koruma (KEC) projesi kapsamında değil.

Aslında Hırvatistan’ın başkenti Zagreb ile, Karlovac ve Samobor şehirlerine, ayrıca Slovenya’ya yakın olması nedeniyle ekonomik kalkınma açısından burada büyük bir potansiyel var. Ancak park çevresinde sanayi olmayışı, nüfusun bugüne dek sınırlı kalmasına sebep olmuş. Ulaşım altyapısının yetersizliği, devletin tarımsal desteğinin zayışığı ve kır turizmi önerilerinin değerlendirilememesi insanları buradan uzak tutmuş. Park yönetiminde uzman danışman olarak çalışan Kresimir Vrbanac, halkın konuyla ilgili temel bilgiye sahip olmadan “sürdürülebilir kalkınmayı düşünebilmesinin çok zor olduğunu,” söylüyor. 

Fotoğraf: MLADEN VOLARIC

 İnsan kaçakçılığı

İnsanların terk ettiği Zumberak, geçen on yılda Orta Doğu ve Doğu Avrupa’dan AB ülkelerine yasa dışı insan kaçakçılığı için çok cazip bir yer haline geldi.

Ancak Zumberak’ın daha iyisine lâyık olduğunu düşünen yerel yöneticilerden Biserka Vranic, kısmen park içinde kalan ve Karlovac’ın batısında bulunan Ozalj şehrinin Belediye Başkanı. İleri görüşlü bir politikacı olan Vranic, parkta yerel doğal kaynaklara ve halk kültürüne dayalı sürdürülebilir kalkınmayı sağlayacak çeşitli fikirleri uyguluyor. Vranic, turizm ve tanıtım projelerine Slovenya’daki komşu topluluklarla başlamış. Ona göre bu tür sınır aşan çabaların en büyük yararı, parkın değerinin farkına varılması.

Vranic’e göre, “Hırvatistan’daki yerel politikacılar ne yazık ki çoğunlukla doğrudan malî destek bekliyor; kısa süre sonra bu program ve atölyelerin asıl amacının farkındalık artırma ve bakış açısını değiştirme olduğunu anladıklarında hayâl kırıklığına uğruyor. Ancak sorunları süratle çözebilmemizin tek yolu bu –AB için değil, kendimiz için.”

Geçen yıl, Hırvatistan’da yerel kalkınma politikalarını konu alan İtalya- Hırvatistan ikili işbirliği projesi kapsamında Zumberak mikro-bölgesi için bir yerel kalkınma planı oluşturuldu. Planda, araları nda Hırvatistan’ın turizm ve Avrupa ile entegrasyondan sorumlu bakanlığı, bölgesel kalkınma ulusal fonu, yerel yönetimler ve İtalya Ekonomi Bakanlığı’nın da bulunduğu paydaşlar yer alıyordu. İtalyan ortaklardan biri de Abruzzo bölgesiydi.

Belediye Başkanı Biserka Vranic’e göre sınıraşan çalışmaların en büyük yararı, parkın değerinin farkına varılması 

Plan, AB standardlarıyla uyumlu hale getirildikten sonra, yaklaşık 70,000 nüfuslu bölgede sürdürülebilir kalkınmayı hayata geçirmek için bir temel oluşturabilir.

Zumberak-Samobor Dağları Doğa Parkı’nın yöneticilerinden beşi, İtalya’nın fon sağladığı bir başka proje kapsamında, gönüllü istihdamı ve yönetimi konusunda eğitim almak için Ekim ayında İtalya’nın Ulusal Parkı Abruzzo’yu ziyaret etti. İtalya, Abruzzo’da olduğu gibi, ulusal park ve koruma alanlarının yönetimine yerel gönüllü katılım programları geliştirme konusunda önemli bir deneyime sahip.

Eğitime katılan Vrbanac’a göre, Zumberak-Samobor’un gönüllü destekten yararlanma geleneği var; buna askerlik hizmetini parkta çalışarak yapmayı seçenler de dahil. Abruzzo’daki eğitim, Hırvat park yöneticilerine; işsizler, öğrenciler ve hafif engelliler gibi diğer gönüllü gruplarıyla nasıl ilişki kuracakları konusunda deneyim kazandırdı.

Eğitim, koruma alanlarında çalışan personelin, Orta ve Doğu Avrupa’daki parklarda gönüllü programlarını uygulama kapasitesini geliştirmeyi amaçlayan bir proje kapsamında Bölgesel Çevre Merkezi (REC) ve L’Umana Dimora Onlus tarafından düzenlendi. Sırbistan, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Karadağ ile Türkiye’yi kapsayan proje 2005-2006 döneminde uygulandı. İtalyan Tröst Fonu bu etkinliklere; İtalya Çevre, Toprak ve Deniz Bakanlığı kanalıyla 192,000 avro destek verdi.

“Abruzzo’da edindiğimiz deneyim, parkımızın geleceğini ciddi ciddi düşünmemiz gereğini kanıtladı,” diyor Vrbanac. En büyük engelin ise, insanların gönüllü çalışmalara karşı duyduğu güvensizlik olduğunu belirtiyor. “İnsanlar ücretsiz yapılan işlerin mahcubiyet verici olduğunu düşündüğü ve bunu bir zaman kaybı olarak gördüğü sürece çabalarımız boşa gidecektir.”

Ocak-Mart 2007

Pazartesi, 01 Ocak 2007 00:00