Değişen davranışlar, değişen dünya

ChangeLAB projesi çevre dostu kalkınma stratejileri peşinde

Sürdürülebilir kalkınma yolunda, ‘sürdürülebilirlik’ işin zor kısmıdır. Paydaşların istekli olduğu ve çoğunlukla kısa vadede somut sonuç veren ‘kalkınma’ ise daha kolay benimsenir.

Peki, kalkınma sorumlu bir biçimde nasıl sürdürülebilir? Başlangıçta duyulan heyecan nasıl korunur ya da bilinçlendirme çalışmaları nasıl sürdürülebilir? İnsanlar nasıl tüketimi azaltmaya ikna edilebilir? Kısacası, insanların davranışları nasıl değiştirilebilir?

REC Merkez Ofisi’nin yürüttüğü, sürdürülebilir kalkınma uygulamalarında yeni ve uzun vadeli bir yaklaşım benimseyen ChangeLAB projesi yöneticisi Alessandra Pala’ya göre, “çevre ile ilgili bir proje kağıt üstünde güzel görünse de proje bitiminde sonuçlar genellikle kalıcı olmaz”. ChangeLAB, ekonomik büyüme ile tüketimi birbirinden ayırarak sürdürülebilir kalkınmanın sağlanabileceği anlayışını benimsiyor ve doğrudan bireyleri hedefliyor.

Üç yıllık projede, Estonya, Hollanda, İngiltere, İsveç, İtalya, Macaristan ve Yunanistan’da yedi pilot proje yürüten sekiz kuruluş var. REC Merkez Ofisi, ChangeLAB’ın Estonya’daki pilot uygulamasında REC Estonya’ya destek oluyor. Proje kısmen, Avrupa Bölgesel Gelişim Fonu Interreg IIIC tarafından finanse ediliyor ve her bir Interreg bölgesi ChangeLAB projesine katılıyor.

Olgular ve bilgiler

Lawrence W. Green ve Marshall Kreuter tarafından geliştirilen Change- LAB, ‘Öncü’ ve ‘Öncü-ilerleme” modelleri üstüne kurulu. 1980’lerin başında ortaya atılan bu modeller, sağlık alanında geniş toplumsal davranışları ele almak üzere tasarlanmış katılımcı bir planlama sürecini betimler. 1991’de Green ve Kreuter sağlığa yönelik girişimleri, “yaşam faaliyetlerini ve koşullarını iyileştiren eğitsel ve çevresel desteklerin birleşimi” olarak tanımlamıştır.

Böyle bir planlama kapsamında: öncelikli sorunların ve davranışa dayalı risk faktörlerinin saptanması; risk davranışını azaltacak veya hesaplayacak etkenlerin araştırılması; katılımcılık hedeflerinin ve yöntemin belirlenmesi; kapsamlı bir katılım paketinin tasarlanması; ve nihayet paketin uygulanması ve yaygınlaştırılması vardır. Sürecin her adımı gerçek olgulara dayanır.

“ChangeLAB, Interreg IIIC” ortaklarının bilgiyi eyleme dönüştürmesi için, davranış değiştirmeyi hedefleyen bir dizi yaklaşımla kültürler arası uygulanmak üzere geliştirildi ve düzenlemeler, para cezaları, bilgilendirme, eğitim, toplumsal baskılar, ve altyapıyla yeterlilik sağlama yöntemleri üstüne kuruldu.

Changelabproject.org, sektörler ve kültürler arasında bir deneyim paylaşma mekanizması oluşturmayı amaçlayan, en iyi uygulamaları kapsayan bir veri tabanına (Bilgi Temelli ve Dijital Teknik Planlayıcı) sahip online gereçtir.

ChangeLAB’in ortakları kısa sürede, bu başarılı başlangıcın ardından bilgilerin paylaşılmadan ve kullanılmadan durduğunu gördü. Pala, Dijital Teknik Planlayıcı’nın Estonya’daki pilot uygulamasında, İngiltere’deki ilk şekliyle kullanıldığını ancak bunun ‘Estonyalılaştırıldığını’ belirtti. 

Elektronik ilham perisi

Yine Green ve Kreuter’in kuramlarına dayanan planlayıcı, program tasarımcılarının başlangıçtaki belirleyicileri (farkındalık, toplumsal değerler, bilgi, kendine yetme); etkinleştirici belirleyicileri (parasal kaynaklar, teknik kaynaklar, örgütsel kaynaklar, beceriler); ve hedef kitlenin belirleyicilerini güçlendiren tüketici kalıplarının değişimini saptayabilmesine olanak veren interaktif bir program kullanır. Belli bir hedef kitlenin davranışını değiştirmenin ilk koşulu, bu hedef kitleyi iyi tanımaktır.

Dijital Teknik Planlayıcı, yerel niteliklerin eklenebileceği bir çeşit elektronik ilham perisi ya da fikir üretici gibi işlev görür. Pala, bize programın potansiyelini ve basit bir senaryonun nasıl kurgulanacağını gösterdi.

Örneğin, bir Orta ve Doğu Avrupa ülkesindeki öğrencilerin daha çok yürüyüş yaptığında ne olacağını görmek istedik. 15 dakikalık bir fikir alış verişi sonrasında planlayıcı, ilgi derecesini de puanlayarak, 19 popüler yöntem sundu. Sunulan yöntemler arasında ilk sıraları ‘Yaptırım ve Cezalar’, ‘Uzlaşmalar’, ‘Teşvik’ ve ‘Örnek Uygulamalar’ aldı.

Elbette, (web sitesinde de belirtildiği gibi) biraz sağduyu gerekiyor; cezalandırma, olumlu davranışa özendirmede biraz ağır kaçsa da diğer yöntemler, çok sayıda projenin, ödülün ve sonunda, sürdürülebilir yaşam biçiminin güçlendirilmesi için ilham verici oluyor. REC Merkez Ofisi, ChangeLAB bölgesel konferansını 18 Eylül’de Szentendre’de gerçekleşti. Konferans hakkında bilgi www.rec.org sitesinde bulunuyor. 

Kurs Aralık 2007’de sona eriyor.

İKİ TEKERLEKLİ OYUNCAK: Yoğun otomobil kullanımını önlemenin

yollarından biri de, çocuklara erken yaşta bisikleti sevdirmek.

(Fotoğraf: ChangeLab)

Temmuz-Eylül 2007

Pazartesi, 02 Temmuz 2007 00:00