Protokol maratonu

İklim değişikliği ile mücadele maratonuna katılan Türkiye yeni bir süreçle karşı karşıya

PARA ÇARKI: Temiz enerjiye yönelik yatırımlar

kirleticelere Kyoto'nun öngördüğü hedeflere

ulaşmasında yardımcı olabilir. Rüzgar çiftlikleri ve

diğer alternatif enerji kaynaklarına yönelik ilgininde

Kyoto'dan dolayı artması bekleniyor.

(Fotoğraf: Peter Hellebrand)

Türkiye, 24 Mayıs 2004’te Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne (İDÇS) katı larak, en önemli uluslararası çevre savaşımlarından birinde eyleme geçme yönünde en somut adımını attı. Taraf ülke olmanın getirdiği, başta iklim değişikliği politikaları ve önlemlerin yol haritası olarak sunulan Ulusal Bildirimler ile, yıllık Seragazı Salımları Envanterleri gibi yükümlülükler bu süreçte daha da netleşecek.

Türkiye, İDÇS ile, hem ikili ve çoklu anlaşmalarla hem de Sözleşme’nin mali mekanizmaları ile, başta yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği olmak üzere, sanayi, ulaştırma, tarım, ormancılık ve atık sektörlerinde de iklim dostu ortak yatırımlar yapma olanağına kavuştu. Daha da önemlisi Türkiye, 2012 sonrası da dahil olmak üzere, kısa, orta ve uzun vadeli uygulama ve kararlarda kendi çıkarlarını kollayacak şekilde söz hakkı elde etti.

Kyoto aynı zamanda İngiltere'de ki Soar santrali fosil

yakıt santrallerinin yerini temiz enerji üreten

santrallerin almasına yönelik baskıyı artıracak

Diğer ülkelerin yaklaşık 15 yılda geldiği noktaya, kısa sürede ulaşma yönündeki baskılar önümüzdeki en büyük engellerdendir. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler İDÇS konusunda araştırma, uygulama, politika belirleme, kurumsallaşma ve insan kaynakları alanlarında büyük ilerlemeler kaydetti. Böyle bakılırsa çetin bir döneme girdiğimiz düşünülebilir. Ancak, bu süreci yaşamış ülkelerin tecrübelerinin akıllıca analiz edilmesiyle, açığın hızla ve sanılandan daha verimli bir şekilde kapatılması mümkün. İklim değişikliği alanında sürecin kilometre taşları Tablo.1’de özetlenmektedir.

Türkiye ve Kyoto Protokolü

Süreci izleyenler, ABD’ye rağmen Kyoto Protokolü’nün uygulanmasına yoğunlaşırken, bizim konumumuz önem kazanmakta. Türkiye, ABD ve Avustralya ile aynı kefeye konsa da, gerçekte Beyaz Rusya ile benzerlik taşımaktadır. ABD ve Avustralya, Protokol’ün bütün süreçlerine başından beri katılıp metni imzalamakla birlikte, politik gerekçelerle Protokol’ü onaylamadı.

Türkiye ve Beyaz Rusya ise, Protokol’ün kabul edildiği 1997’de henüz İDÇS’ye taraf olmadığı için, Ek-I’de yer almalarına rağmen, Protokol kapsamındaki yükümlülüklerin tanımlandığı Ek-B’de yer almıyor. Yani bu iki ülke Kyoto Protokolü’nü esasen kabul etmekle beraber, konumlarını görüşmeler sonunda belirleyeceğini söylüyor. Bu nedenle, Türkiye ve Beyaz Rusya, Kyoto Protokolü’ne kökten itiraz eden ABD ve Avustralya’dan farklı bir konumdadır.

Türkiye ve Avrupa Birliği

AB uyum süreci, iklim değişikliği alanında geliştireceğimiz politikalar için önemli bir olgudur. Avrupa Komisyonu ve tüm üye ülkeler Kyoto Protokolü'ne taraftır. Çevre müzakerelerinin tamamlanması için AB çevre mevzuatının uyumlaştırılması yanında, AB'nin taraf olduğu uluslararası anlaşma ve protokollere de taraf olunması gerekir. Bu nedenle, Türkiye'nin AB üyelik sürecinde Kyoto Protokolü’ne taraf olması beklenmektedir.

Müzakerelerin başarıyla yürütülebilmesi için, AB’nin geliştirdiği politika ve stratejilerin dikkatle analiz edilmesi önemlidir.

Bu çerçevedeki temel birkaç nokta:

• ‘21. yy sonunda küresel ortalama sıcaklık farkını 2 °C’nin altında tutma’ zorunluluğu, AB’nin, hem birlik hem de üye ülkeler düzeyindeki politikasının temelidir.

• İklim değişikliğiyle mücadele stratejileri, sürdürülebilir kalkınma doğrultusunda, bilimsel ve teknolojik gelişmelerle desteklenip, başta enerji, sanayi, tarım ve ulaştırma olmak üzere tüm sektörlere entegre edilerek geliştirilmiştir.

• AB Balonu denilen seragazları salımlarını azaltma yükümlülüğünün paylaşılması, fayda-maliyet analizlerini içeren bilimsel modeller kullanılarak belirlenmiş, ülkelerin gelişmişlik farkları ışığında İspanya, Portekiz, İrlanda ve Yunanistan’a özel haklar tanınmıştır.

• 10 ülkenin katıldığı genişleme sürecinde, akılcı müzakere yürüten Polonya ve Macaristan önemli olanaklar yakalamış, GKRY ve Malta, farklılıklarına rağmen Kyoto Protokolü esneklik düzeneklerine AB bünyesinde katılmıştır.

• 2012 sonrasını kapsayan 2. yükümlülük dönemi müzakereleri 1 Ocak 2005’de başladı. Kyoto Protokolü müzakerelerinde bu da göz önüne alınmalı dır.

İnsanlığın maratonu

İDÇS, tüm canlılarla paylaştığımız dünyada yaşamın sürdürülmesi yolunda insanlığın önemli maratonlarından biridir. Kyoto Protokolü, bu maratonun ilk yüz metresini tanımlamakta. Türkiye çıkış noktasında sendelemiş olsa da doğru strateji ve yüksek kondisyonla, diğerlerinin düştüğü çukurlara düşmeden bu yarıştaki yerini alabilir. Çünkü bu maratonda hiç kimsenin diskalifiye olma lüksü yok!

Toyota gibi firmalar Hibrid araçlar üretmeye

başladı.

(Fotoğraf: TOYOTA Motor)

Yunus Arıkan, Çevre Yüksek Mühendis, REC Türkiye İklim Değişikliği Danışmanı

Cuma, 01 Nisan 2005 00:00