Vatandaş gazeteciliği

Ayzen Atalay

Bilişim teknolojilerinin yeni bir çocuğu oldu

Bilişim teknolojileri sayesinde artık herkes güncel olaylarla ilgili birbirini bilgilendirip yorumda bulunabiliyor. Bloglar, İnternet sayfaları, portallardaki haberlere yapılan yorumlar, wikiler, forumlar, elektronik mesajlar ve benzeri mecralar sayesinde yepyeni bir gazetecilik şekli doğdu.

Kimi buna bireysel yayıncılık diyor, kimi tabandan örgütlenmiş medya, kimi de vatandaş gazeteciliği. Adı ne olursa olsun bu yeni anlayışta artık sadece profesyonel yayın organlarından gelen tek tip bilgi yok. Gördüğünü, işittiğini, düşündüğünü, çektiği fotoğraşarı, görüntüleri paylaşmaya hazır gönüllü vatandaşlar sayesinde farklı bilgilere ulaşabiliyoruz. Vatandaş gazeteciliğinde, bireyler bilginin toplanması, analizi ve dağıtımında aktif rol oynuyor. Yani okuyucular kendi gündemlerini oluşturuyor. Daha önce, vatandaşların haberlere katılımı, ancak haber merkezlerine telefonları ve mektupları ile oluyordu ki, bunların da haberler üstündeki etkisi sınırlıydı.

İnternet teknolojileri sayesinde dünyaya gelen vatandaş gazeteciliğinin tohumları, 1999’da Seattle’daki Dünya Ticaret Örgütü (WTO) toplantısı aleyhtarlarının, ilk bağımsız medya merkezini, The Independent Media Center’ı (IMC) kurmasıyla atıldı. Muhalifler, kitle basınının dikkatini çekmenin tek yolunun, yolları kapatarak eylem yapmak olduğunu farketmişti. Ancak kitle basını, aktivistlere sadece polisle mücadele ederken 60 saniye yer veriyor; neyi, neden protesto ettiklerinin detayını vermiyordu. Sonunda muhalifler alternatif bir model yaratmaya karar verdi ve böylece, halen dünyanın 200 şehrinde aktif olan IMC doğdu. IMC’nin içeriğine üyeleri karar veriyor. Herkesin istediği haberi, fotoğrafı koyma hakkı var.

İnternet teknolojilerinin gelişerek iletişim ağlarının kurulmasıyla vatandaş gazeteciliği daha etkin olmaya başladı. Artık vatandaşlar profesyonel bir eğitim almadan da gazetecilik yapabiliyor. Örneğin bir vatandaş belediye meclisi toplantısıyla ilgili düşüncelerini, bildiklerini kendi blogunda yazabilir; ya da online bir forumda tartışabilir. Ya da haber değeri olan bir fotoğraf çekip, İnternet ile dağıtabilir. Kendi video haberini oluşturup YouTube’da yayımlayabilir. Artık okuyucu/ seyirci, haberlere seyirci kalmakla yetinmiyor haber yazma süreçlerinin bir parçası oluyor.

Bu yeni gazetecilik anlayışı eleştirileri de beraberinde getiriyor. Vatandaş gazetecilerin ne denli objektif olabilecekleri tartışılıyor; vatandaş gazeteciliğiyle yapılan haberlerin doğruluğu, içerik kalitesi de eleştiri platformuna taşınıyor.

Bilişim teknolojilerindeki gelişmeler sadece ‘vatandaş gazeteciliği’ gibi yeni bir yayıncılık anlayışını getirmekle kalmıyor, klasik anlamda çalışan yayıncılara da yeni alanlar açıyor. Haber portalları buna en somut örnek. Bu portallarda yer sınırı olmaksızın, istenen uzunlukta, istendiği kadar haberi İnternet aracılığıyla yayımlamak mümkün. Portalların bir başka özelliği, çok sayıda kategoriyi de barındırması.

NTVMSNBC içindeki ‘Doğal Hayat’ kategorisi buna bir örnek. İnternet, yayıncılar için geniş bir alan veriyor. Bu da sadece çevre haberlerini yazıp, duyurmanın ötesine geçme şansı tanıyor. Bu fırsatı kullanan Doğal Hayat kategorisinde çevre haberlerinin yayımlandığı haberler bölümünün ötesinde, organik tarımın işlendiği ‘beslenme’, Türkiye’deki eko-turizm imkânlarının anlatıldığı ‘gezi’ sayfaları ve haber dosyaları da yer buluyor.

Vatandaş köşe yazarı ‘Muzaffer Abla’ da, vatandaş gazeteciliğinin sitedeki ilginç bir örneği. Profesyonel gazeteci olmayan, ancak çevre uzmanı (gerçek adı saklı) Muzaffer Abla, vatandaşların sorularını mizahî bir anlatımla yanıtlarken, Türkiye’nin ilk ‘vatandaş köşe yazarları’ arasında yerini alıyor.

Ayzen Atalay, dogalhayat.ntvmsnbc.com portalı editörü

Ocak-Mart 2008